Deep Democracy: de Lewis-methode

Besluitvorming waarin ook de minderheidsstem telt

Deep Democracy is een manier van kijken naar groepen én een praktische methode voor besluitvorming, samenwerking en conflict. De methode helpt teams om verschillende perspectieven werkelijk te benutten, ook wanneer die botsen of spanning oproepen. In plaats van snel naar overeenstemming te bewegen, wordt juist onderzocht welke stemmen, bezwaren en afwijkende perspectieven nog ontbreken.

Dat maakt Deep Democracy bijzonder relevant voor teams en organisaties. Juist wat moeilijker gezegd wordt, bevat vaak belangrijke informatie over wat er speelt in de samenwerking. Wanneer ook die perspectieven een plek krijgen, worden besluiten zorgvuldiger, groeit het commitment en ontstaat er meer ruimte om verschil met elkaar te dragen.

Wat is Deep Democracy?

De term Deep Democracy werd oorspronkelijk gebruikt door de Amerikaanse psychotherapeut Arnold Mindell. Myrna en Greg Lewis ontwikkelden in Zuid-Afrika een praktische methode waarmee zijn gedachtegoed toepasbaar werd binnen organisaties.

Hun werk kreeg vorm bij Eskom, het Zuid-Afrikaanse elektriciteitsbedrijf, in een periode waarin bestaande machtsverhoudingen ingrijpend veranderden na de apartheid. Mensen met zeer verschillende achtergronden, ervaringen en posities moesten met elkaar tot nieuwe vormen van samenwerken en besluitvorming komen. Vanuit die praktijk ontstond wat we nu kennen als de Lewis-methode van Deep Democracy.

De methode vertrekt vanuit het idee dat een groep meer weet dan de afzonderlijke leden. Om die gezamenlijke wijsheid te benutten, is het nodig dat verschillende perspectieven daadwerkelijk gehoord worden. Juist ook de stemmen die afwijken van wat de meerderheid vindt.

De wijsheid van de minderheid

In veel organisaties zijn we gewend besluiten te nemen op basis van de meerderheid. We verzamelen argumenten, bespreken een voorstel en uiteindelijk wordt besloten welke richting de meeste steun krijgt.

Deep Democracy voegt daar iets wezenlijks aan toe. Nadat duidelijk is wat de meerderheid wil, wordt actief onderzocht welke bezwaren, zorgen of andere perspectieven nog aanwezig zijn. De minderheidsstem wordt niet gezien als hinderlijk restgeluid, maar als mogelijke bron van informatie voor een beter besluit.

Een minderheidsstem kan wijzen op een risico dat anderen nog niet zien. Iemand kan vanuit een andere positie in de organisatie iets ervaren wat voor de rest van het team buiten beeld blijft. Of een bezwaar raakt aan eerdere ervaringen die nog steeds invloed hebben op vertrouwen of draagvlak.

De wijsheid van de minderheid benutten betekent daarom dat je verschil niet zo snel mogelijk probeert glad te strijken. Je onderzoekt wat het verschil het team te vertellen heeft en welke informatie meegenomen kan worden voordat een besluit wordt genomen.

Deep Democracy en de onderstroom in teams

Een belangrijk uitgangspunt binnen Deep Democracy is het onderscheid tussen wat boven en onder de waterlijn speelt. Boven de waterlijn bevindt zich wat zichtbaar en bespreekbaar is: standpunten, afspraken, gedrag, besluiten en formele verhoudingen.

Onder de waterlijn bevindt zich wat wel aanwezig is, maar minder gemakkelijk wordt uitgesproken. IIrritaties, twijfels, emoties, belangen, loyaliteiten, eerdere ervaringen, patronen en afwijkende meningen. Juist daar bevindt zich veel van de informatie die invloed heeft op hoe een team werkelijk samenwerkt.

Wanneer die onderstroom weinig ruimte krijgt, blijft zij invloed uitoefenen. Mensen worden voorzichtiger, gesprekken verplaatsen zich naar de wandelgangen, besluiten worden formeel genomen maar in de praktijk minder gedragen, of dezelfde conflicten keren steeds opnieuw terug.

Deep Democracy helpt om de waterlijn te laten zakken en zichtbaar te maken wat al aanwezig is. In ons artikel Bovenstroom en onderstroom: wat er echt speelt in teams lees je uitgebreider hoe die twee lagen elkaar beïnvloeden.

Een vis is een wijsheid die nog niet benut is

Van vissen naar haaien

Binnen Deep Democracy wordt de metafoor van vissen en haaien gebruikt om zichtbaar te maken wat er gebeurt wanneer signalen uit de onderstroom geen plek krijgen.

Kleine vissen zijn bijvoorbeeld irritaties, zorgen, emoties of afwijkende meningen die nog niet werkelijk in het gezamenlijke gesprek zijn beland. Wanneer mensen ervaren dat hun inbreng weinig verandert, kunnen die vissen groeien. Irritatie wordt frustratie, mensen trekken zich terug of zoeken elkaar steeds vaker buiten het gezamenlijke gesprek op.

Uiteindelijk kan de spanning zichtbaar worden in hardnekkige weerstand, terugkerende conflicten, cynisme of sabotage. De kleine vissen zijn haaien geworden.

In Hoeveel haaien zwemmen er rond jouw ijsberg? lees je uitgebreider hoe dit proces zich in teams ontwikkelt.

Besluiten nemen met Deep Democracy: de vijf stappen

De Lewis-methode kent een vijfstappenmodel voor inclusieve besluitvorming. De eerste vier stappen helpen een groep om alle relevante perspectieven te verzamelen, de afwijkende stem actief op te zoeken en de wijsheid van de minderheid toe te voegen aan het meerderheidsbesluit. Wanneer spanning of conflict te groot is om binnen die vier stappen productief te blijven, wordt de onderstroom explicieter onderzocht in stap vijf.

De vijf stappen zijn:

Verzamel alle invalshoeken.
Zoek actief naar afwijkende perspectieven.
Verspreid de minderheidsstem, zodat die niet bij één persoon blijft liggen.
Neem een besluit en voeg de wijsheid van de minderheid toe.
Duik in de onderstroom wanneer spanning of conflict verdere besluitvorming blokkeert.

Binnen die vijfde stap kunnen verschillende gesprekstechnieken worden ingezet. Het niet-gevoerde gesprek is daar één van. Het is dus beter om het te zien als een specifieke werkvorm binnen het omgaan met de onderstroom, en niet als de volledige vijfde stap.

Verschil en conflict als bron van informatie

Deep Democracy kijkt anders naar verschil en conflict dan veel organisaties gewend zijn. Verschil vertelt iets. Wanneer twee mensen of groepen tegenover elkaar komen te staan, vertegenwoordigen zij vaak perspectieven die breder in het systeem aanwezig zijn.

Dat maakt conflict informatief. Spanning kan zichtbaar maken wat voor de groep belangrijk is, welke waarden botsen of waar oude ervaringen nog invloed houden op het heden. Door die informatie eerder te onderzoeken, kan een team voorkomen dat verschillen verharden en mensen tegenover elkaar komen te staan.

Psychologische veiligheid speelt daarin een belangrijke rol. Mensen ervaren dat zij een afwijkend perspectief kunnen inbrengen en onderdeel van de groep blijven. Tegelijk groeit veiligheid juist ook door de manier waarop een team omgaat met verschil, spanning en minderheidsstemmen.

Wil je daar verder op verdiepen, lees dan ook Waarom psychologische veiligheid niet ontstaat door erover te praten en onze andere artikelen over psychologische veiligheid.

Wanneer is Deep Democracy waardevol?

Deep Democracy kan worden ingezet bij verschillende vraagstukken. Bijvoorbeeld wanneer steeds dezelfde mensen het gesprek bepalen, besluiten formeel worden genomen maar weinig commitment krijgen, belangrijke onderwerpen worden vermeden of spanning tussen mensen, rollen of afdelingen blijft terugkeren.

Ook in teams die goed functioneren kan de methode waardevol zijn. Juist wanneer verschillende perspectieven nodig zijn om tot betere besluiten te komen, helpt Deep Democracy om te voorkomen dat een groep te snel meegaat met wat logisch, vertrouwd of dominant klinkt.

Het is daarmee zowel een methode voor besluitvorming als een manier om naar teamdynamiek te kijken. Wat wordt gemakkelijk gezegd? Welke stemmen krijgen vanzelf ruimte? Welke perspectieven verdwijnen sneller naar de achtergrond? En wat vertelt dat over de samenwerking?

Wanneer nog niet helder is waar de samenwerking precies vastloopt of welke dynamiek aandacht vraagt, kan een teamscan helpen om scherper te krijgen wat er speelt en waar beweging mogelijk is.

Deep Democracy in teamcoaching en leiderschap

Wij gebruiken Deep Democracy regelmatig binnen teamcoaching, leiderschapsontwikkeling en organisatievraagstukken. Soms zetten we een specifieke werkvorm in om verschillende perspectieven zichtbaar te maken. Soms gebruiken we vooral de manier van kijken die Deep Democracy biedt.

Voor leidinggevenden is die blik bijzonder relevant. Je eigen positie heeft invloed op wat mensen wel en niet zeggen. Hoe je reageert op een kritisch geluid, wat je doet wanneer spanning ontstaat en hoeveel ruimte je geeft aan een perspectief dat afwijkt van het jouwe, werkt direct door in de dynamiek van een team.

Deep Democracy vraagt daarom meer dan techniek. Het vraagt het vermogen om verschil te verdragen, je eigen voorkeuren te herkennen en nieuwsgierig te blijven wanneer het gesprek een andere kant op gaat dan je had verwacht.

Op onze pagina teamcoaching lees je meer over hoe wij werken met teamdynamiek, leiderschap en de onderstroom in teams.

Werkvormen van Deep Democracy

De Lewis-methode kent verschillende praktische werkvormen en gesprekstechnieken. Denk aan de check-in en check-out, het Gesprek op Voeten, het basisgespreksmodel, de sabotagelijn en het niet-gevoerde gesprek. Ook de metaforen van vissen en haaien en de groep als ijsberg helpen om te herkennen wat zich in een groep ontwikkelt.

Welke werkvorm passend is, hangt af van wat een team nodig heeft. Een besluit waarin verschillende perspectieven moeten worden meegenomen vraagt iets anders dan een team waarin spanning al langere tijd wordt vermeden.

Op onze pagina Deep Democracy werkvormen vind je de verschillende methoden en oefeningen uitgebreider beschreven.

Veelgestelde vragen over Deep Democracy

Is Deep Democracy hetzelfde als consensus?
Nee. Binnen de Lewis-methode bepaalt de meerderheid uiteindelijk de richting, maar wordt de wijsheid van de minderheid actief gezocht en waar mogelijk toegevoegd aan het besluit. Het doel is een besluit dat rijker en beter gedragen is doordat meer perspectieven zijn meegenomen.

Is Deep Democracy alleen geschikt voor conflicten?
Nee. De methode kan juist vroeg worden ingezet, bij besluitvorming, samenwerking en verschillen van inzicht. Daarmee kan worden voorkomen dat kleine signalen uitgroeien tot hardnekkige patronen.

Wanneer gebruik je het niet-gevoerde gesprek?
Wanneer spanning of conflict zodanig is opgelopen dat gewone besluitvorming of dialoog onvoldoende ruimte geeft om verder te komen. Het niet-gevoerde gesprek is een van de technieken die binnen het werken met de onderstroom kan worden ingezet.

Deep Democracy toepassen in jouw team of organisatie

Deep Democracy is voor ons geen losstaande techniek, maar een van de manieren waarop we werken met wat zich in teams en organisaties boven én onder de oppervlakte afspeelt. We combineren de methode met onze ervaring in teamcoaching, leiderschapsontwikkeling en systemisch werk, afhankelijk van wat de situatie vraagt.

Wil je onderzoeken wat Deep Democracy kan betekenen voor jouw team of organisatie? Op onze pagina over teamcoaching lees je meer over onze begeleiding. Wil je eerst scherper krijgen wat er speelt, dan kan een teamscan een passend vertrekpunt zijn.

En wil je zelf praktisch aan de slag met de methode, bekijk dan onze pagina Deep Democracy werkvormen.

Laat je inspireren!

Ontvang nieuwe inzichten, artikelen en inspiratie van School voor Levenskunst in je mailbox.

Gerelateerd