Waarom psychologische veiligheid niet ontstaat door erover te praten

Veiligheid is geen afspraak

In een team dat we begeleidden waren de signalen er al langer. Het medewerkerstevredenheidsonderzoek was slecht. Er waren gesprekken geweest, sessies georganiseerd en er lag een actieplan. De intenties waren goed.

Toch bleef het gevoel in het team hetzelfde.

Tijdens de teamcoaching werd langzaam duidelijk waarom. Mensen beschreven hoe signalen wel werden aangehoord, maar zelden echt iets veranderden. Hoe kritische geluiden al snel gevoelig lagen. Hoe betrokken medewerkers zich steeds vaker terugtrokken, omdat eerdere ervaringen hadden geleerd dat openheid weinig opleverde.

Psychologische veiligheid was benoemd, maar niet gevoeld.

Wat mensen leren van eerdere ervaringen

We denken vaak dat een team veilig is wanneer er weinig conflict zichtbaar is, wanneer mensen aangeven dat het goed gaat of wanneer er aandacht is besteed aan de uitkomsten van een onderzoek. Maar veiligheid wordt uiteindelijk zichtbaar in iets anders.

Wat gebeurt er wanneer iemand iets moeilijks uitspreekt? Wordt er echt geluisterd? Verandert er iets? Blijft iemand onderdeel van het gesprek, ook wanneer het spannend wordt?

Mensen stoppen meestal niet met spreken omdat ze niets meer voelen of omdat ze niet betrokken zijn. Vaak stoppen ze omdat eerdere ervaringen hen iets hebben geleerd over wat wel en niet veilig voelt. Dat leerproces is zelden bewust, maar het bepaalt wel hoe mensen zich gedragen in het team.

Een onveilig werkklimaat ontstaat zelden door één incident. Het zijn vaak kleine ervaringen die zich opstapelen, totdat terughoudendheid normaal is geworden. Wat dat doet met de onderstroom in een team, lees je ook in Bovenstroom en onderstroom: wat er echt speelt in teams.

Wat veiligheid werkelijk vraagt

Psychologische veiligheid gaat niet alleen over ruimte geven aan feedback of het organiseren van gesprekken. Het gaat ook over wat teams en leidinggevenden vervolgens doen met wat zichtbaar wordt.

Dat is een wezenlijk verschil. Een team kan heel goed weten dat openheid welkom is en toch niet geloven dat het ook zo werkt. Die kloof, tussen wat er gezegd wordt en wat er ervaren wordt, is precies het terrein waar psychologische veiligheid ontstaat of verdwijnt.

Iets vergelijkbaars speelt in teams waar de sfeer goed is, maar bepaalde gesprekken toch uitblijven. Hoe gezelligheid soms een grens kan worden voor eerlijkheid, lees je in Gezelligheid als grens in teamcultuur.

Herstel van veiligheid begint niet met een nieuwe aanpak of een ander gesprek. Het begint met het serieus nemen van wat mensen onderweg hebben geleerd. Welke ervaringen hebben hen voorzichtig gemaakt? Op welke momenten verdween het vertrouwen dat uitspreken iets verandert?

Pas wanneer dat zichtbaar mag worden, begint er iets te verschuiven.

De vraag die ertoe doet

De vraag is dus niet alleen of jouw team veilig is. De vraag is wat mensen in jouw team hebben geleerd over wat er gebeurt wanneer zij zich echt uitspreken.

Wil je daar verder over nadenken? In ons gratis e-book over psychologische veiligheid vind je meer verdieping, met concrete vragen om zelf mee aan de slag te gaan.

Meer weten?

Herken je dit patroon in jouw team of organisatie? Op onze pagina over teamcoaching lees je meer over hoe wij teams begeleiden in het zichtbaar maken van patronen, spanning en vastgelopen dynamieken.

Of neem contact op om te verkennen wat er in jullie team speelt.