Hoe luisteren, knikken en er vervolgens niets mee doen een team leert om zich niet meer rechtstreeks uit te spreken.
Blog
3 min leestijd
In veel teams is voelbaar wat er speelt. Mensen weten waar het schuurt, wat stroef loopt en welke gesprekken uitblijven. Het probleem is meestal niet dat ze het niet doorhebben. Het probleem is dat wat er speelt steeds minder rechtstreeks besproken wordt.
In een team dat we begeleidden, verwoordde iemand het heel precies: "Ze luisteren, knikken van ja, herhalen je woorden om te laten merken dat ze je gehoord hebben, en vervolgens verandert er niets." Die zin beschrijft iets wat we vaak tegenkomen. Er is aandacht, er is een gesprek en er is zelfs erkenning, en toch blijft alles zoals het was. Wie dat een paar keer meemaakt, trekt daar een conclusie uit: openheid levert hier weinig op.
Vanaf dat moment gaan mensen zichzelf inhouden, vaak ongemerkt. Er wordt nog volop gepraat, alleen steeds minder met elkaar en steeds meer over elkaar, in de wandelgangen, in appjes en in kleine groepjes tussendoor. Dat lucht op en het geeft herkenning, terwijl er in het team zelf weinig in beweging komt.
Wat ons in dit team opviel, was hoe logisch het gedrag ondertussen was geworden. Sommige mensen trokken zich terug, anderen werden cynisch of feller in hun reacties, en langzaam nam het wij-zij denken toe en daarmee de afstand. Onder die reacties lagen ervaringen die zich in de loop van de tijd hadden opgestapeld: momenten waarop mensen zich ongehoord voelden en het vertrouwen kwijtraakten dat uitspreken werkelijk verschil maakt.
Zo vormen patronen in teams zich meestal. Niemand kiest er bewust voor; ze zijn een antwoord op wat mensen hebben geleerd over hoe het hier gaat. De teamdynamiek schuift mee, tot het ingehouden gedrag vanzelfsprekend is geworden, ook voor nieuwkomers die het overnemen voordat ze weten waar het vandaan komt. Wat onuitgesproken blijft, zoekt intussen een andere weg en laat zich zien in terugtrekken, cynisme en voorzichtigheid. In ons blog over psychologische veiligheid in teams lees je hoe diezelfde ervaringen bepalen wat veilig voelt.
Het is verleidelijk om hier de luisteraar als oorzaak aan te wijzen. In de praktijk zien we iets anders. Wie luistert, knikt en samenvat, heeft bijna altijd oprecht het gevoel het goed te doen. Leidinggevenden steken vaak veel tijd in gesprekken en begrijpen werkelijk niet waarom hun team zo stil is geworden. Intentie en effect lopen dan uit elkaar, en beide kanten raken teleurgesteld in de ander. Het team concludeert dat spreken weinig zin heeft, de leidinggevende dat het team weinig inbrengt. Zo houden ze samen in stand waar ze allebei last van hebben.
Systemisch kijken naar teamdynamiek betekent dat we verder kijken dan communicatie en gedrag, naar wat een team onderweg heeft geleerd over spreken, luisteren en invloed hebben. Welke ervaringen hebben mensen voorzichtig gemaakt? Wat gebeurde er de laatste keer dat iemand iets moeilijks inbracht? En welk gedrag houdt het patroon, vaak onbedoeld, aan beide kanten in stand?
In onze teamcoaching beginnen we daarom met een pas op de plaats. Wanneer het onuitgesprokene eindelijk hardop klinkt, zoals in dat ene citaat, waarderen we eerst dat het naar boven komt. Daarna is er ruimte voor het gesprek dat al die tijd is uitgebleven, met de mensen om wie het gaat in dezelfde ruimte. Wat we op zo'n moment vaak zien, is dat het eerst stil wordt en dat er daarna rust ontstaat. Mensen hoeven elkaar minder te overtuigen van hun gelijk, omdat eindelijk hardop is gezegd wat iedereen al voelde. Een nieuw gespreksprotocol of een betere feedbackvorm komt pas later, als helder is wat er onder de oppervlakte is ontstaan.
Of mensen zich in jouw team uitspreken, is daarmee maar de helft van de vraag. De andere helft is wat het systeem hen heeft geleerd over wat er gebeurt als ze dat doen.
Herken je dit in jouw team of organisatie? Op onze pagina over teamcoaching lees je hoe we teams begeleiden in het zichtbaar maken van patronen, spanning en vastgelopen dynamieken. Een teamscan is vaak een goede eerste stap om helder te krijgen wat er speelt. Je kunt ook rechtstreeks contact opnemen voor een vrijblijvend gesprek.
Wil je zelf leren om systemisch te kijken naar teams en organisaties? Lees meer over het driedaagse programma Systemisch Leiderschap.
Blog
Over de verborgen teamdynamiek onder een prettige samenwerking, en waarom juist daar vaak de sleutel ligt.
Blog
Over waarom afspraken, sessies en actieplannen weinig doen zolang mensen iets anders ervaren, en wat een team leert op de momenten dat het spannend wordt.
Blog
Waarom een fijne teamcultuur soms net de reden is dat feedback wegblijft